Eerste hulp bij een onzindelijke kat
Waarom een hardnekkige fabel het probleem vaak verergert
Je pakt je kat vast en wrijft zijn neus door de urine. Niet uit boosheid, maar omdat je ooit hebt gehoord dat dit zou helpen. Dat een kat zo leert dat hij iets verkeerd heeft gedaan. Dat dit nu eenmaal “werkt”.
Het is een hardnekkige fabel. En eentje die, hoe goedbedoeld ook, vaak meer schade aanricht dan mensen beseffen.
Een kat kan namelijk geen verband leggen tussen een plas van eerder en een correctie die later volgt. Dat is een beetje alsof je iemand uren na een misstap streng toespreekt zonder te zeggen waar het over gaat. De boodschap komt niet aan. Wat blijft hangen is alleen het ongemakkelijke gevoel.
Bij een kat werkt dat niet anders.
Straffen is geen instructie, maar ruis
Wat een kat wél leert van zo’n correctie, is niet “dit mag niet”, maar “mijn eigenaar kan plotseling onvoorspelbaar reageren”. En dat kan verder gaan dan alleen het kattenbakgedrag.
In de praktijk zie je dat straf of dwang ook kan leiden tot ander gedrag: vermijden, zich terugtrekken, schrikachtigheid, of een veranderde relatie met de eigenaar. Niet omdat de kat “gevoelig” is, maar omdat hij leert situaties, of mensen, te associëren met iets onaangenaams. Zoals met de neus door de urine gewreven worden.
Onzindelijkheid is geen opvoedprobleem
Katten zijn van nature zindelijk. Als een kat naast de bak plast of poept, is dat zelden omdat hij niet weet wat de bedoeling is. Het is meestal omdat er iets is veranderd dat voor hem het gebruik van de kattenbak lastiger, onaangenamer of zelfs pijnlijk maakt.
Soms is die oorzaak heel concreet en eenduidig, denk aan pijn bij het plassen of moeite met bewegen. Soms is hij minder zichtbaar voor de eigenaar, maar daarom niet minder reëel voor de kat.
Het probleem is dus vaak niet dat er geen oorzaak is, maar dat die oorzaak niet wordt herkend. Net zoals iemand met een steentje in zijn schoen anders gaat lopen. Niet omdat hij dat wil, maar omdat het simpelweg niet meer comfortabel is.
Stress is vaak een gevolg, geen beginpunt
Stress wordt bij onzindelijkheid vaak als eerste genoemd. Maar in de praktijk zie je meestal een andere volgorde.
Eerst is er iets dat niet klopt, lichamelijk of praktisch, daarna ontstaat spanning doordat de kat zich moet blijven aanpassen aan een situatie die niet meer prettig voelt. Die spanning kan het gedrag versterken, maar is zelden de oorspronkelijke oorzaak.
Begrijpen vóór handelen
Onzindelijkheid vraagt zelden om harder ingrijpen. Het vraagt om nauwkeurig kijken: naar de kat, zijn lichaam, zijn mogelijkheden en zijn leefomgeving. Niet de vraag “hoe leer ik hem dat dit niet mag?”, maar “wat maakt dat dit gedrag nu ontstaat?”
Die verschuiving in denken alleen al haalt vaak veel spanning uit de situatie, bij de kat én bij de eigenaar.
Onzindelijkheid is geen falen. Niet van de kat, en niet van jou. Het is een aanwijzing dat er ergens iets schuurt, ook al zie je dat niet meteen.
Voor wie zich daar verder in wil verdiepen, heb ik mijn kennis en praktijkervaring rondom kattenbakgebruik en onzindelijkheid gebundeld in een uitgebreide online cursus. Als hulpmiddel om beter te leren kijken en beoordelen. Inclusief een stappenplan dat je kunt gebruiken bij onzindelijkheid.
Maar los daarvan geldt altijd: straffen voegt niets toe. Begrip bijna altijd wel.
