Ik heb een zwak voor senior katjes. Hun eigen gewoonten, hun vertrouwde aanwezigheid en de band die je met hen opbouwt: ze hebben voor mij iets bijzonders.

Mijn lieve Tux, mijn maatje die uiteindelijk bijna twintig is geworden, heeft daarin een heel speciale plek. Hij is voor mij dé inspiratie geweest om me verder te verdiepen in kattengedrag en kattenwelzijn. Willen begrijpen wat een kat nodig heeft, wat zijn gedrag vertelt en hoe je zijn leven fijner kunt maken: dat raakt voor mij ook aan de liefde voor hem.

Ook als kattenoppasser heb ik meerdere senior katjes mogen verzorgen. Ik vind het bijzonder om hun vertrouwen te krijgen en voor hen te mogen zorgen. Tegelijk hoort daar een moeilijke kant bij: je moet ook regelmatig afscheid nemen van katjes aan wie je gehecht bent geraakt.

Oktober is de Maand van de Senior Kat. Daarom deel ik graag wat oudere katten nodig kunnen hebben, wat recent onderzoek ons leert en wat dat betekent voor eigenaren én kattenoppassers. Want juist in deze levensfase kan aandacht voor kleine veranderingen veel betekenen.

Wanneer is een kat senior?

Daarover verschillen de meningen. Verschillende Nederlandse dierenartsenpraktijken gebruiken zeven jaar als grens. De Britse kattenwelzijnsorganisatie International Cat Care en haar veterinaire tak ISFM noemen katten van zeven tot tien jaar 'mature', van elf tot veertien jaar 'senior' en vanaf vijftien jaar 'supersenior'. Ook het Nederlandse Landelijk InformatieCentrum Gezelschapsdieren (LICG) maakt onderscheid tussen het etiket en de zorg: het noemt katten ouder dan ongeveer tien tot twaalf jaar meestal senior, maar wijst ook op seniorenprogramma’s bij dierenartsen vanaf ongeveer zeven jaar. In de praktijk veroudert iedere kat in zijn eigen tempo. Vanaf ongeveer zeven jaar is het verstandig extra aandacht te besteden aan veranderingen in gezondheid, gedrag en dagelijkse behoeften.

Onderzoekers kijken steeds meer naar kwetsbaarheid: hoeveel lichamelijke en mentale reserves heeft een kat nog? Een internationaal team van dierenartsen en onderzoekers, met onder anderen Elizabeth Colleran en Mikel Delgado, verkende dit in een pilotonderzoek uit 2025. Zij onderzochten hoe onder andere activiteit, spierconditie, eetgedrag en chronische aandoeningen samen kunnen worden beoordeeld. Dit vraagt nog verder onderzoek, maar de gedachte erachter is waardevol: kijk verder dan de leeftijd alleen.

Blijf nieuwsgierig naar wat je kat vertelt

Misschien ligt een kat niet meer op zijn favoriete vensterbank... of komt hij minder vaak bij je zitten. Dan is het verleidelijk om te denken: hij wordt gewoon wat ouder. Toch kan er iets anders spelen. Minder springen, terugtrekken of sneller geïrriteerd raken kan wijzen op pijn. Ook veranderingen in kattenbakgebruik of nachtelijk miauwen kunnen een medische oorzaak hebben, zoals gewrichtsproblemen, een te snel werkende schildklier of een hoge bloeddruk.

Voor mij begint goede kattenzorg met die nieuwsgierigheid: wat is er veranderd en wat zou deze kat nodig hebben?

Bespreek veranderingen met de dierenarts. Een kort filmpje van spontaan bewegen kan helpen om te laten zien wat thuis opvalt. Ook bij nachtelijke onrust of gedesoriënteerd gedrag is onderzoek belangrijk: cognitieve achteruitgang kan ook bij katten voorkomen, maar andere aandoeningen kunnen vergelijkbare klachten geven.

Kijk ook naar spieren en dagelijkse mogelijkheden

Christine Pye en collega’s van de Universiteit van Liverpool en het Royal Canin Research Centre in Frankrijk publiceerden in 2025 resultaten uit de Cat Prospective Ageing and Welfare Study, kortweg CatPAWS. Binnen dit onderzoek werden 209 huiskatten gedurende maximaal zeven jaar gevolgd. Hun spierconditie nam met het ouder worden af, terwijl gewicht en vetconditie een ander verloop lieten zien. Alleen naar het getal op de weegschaal kijken is dus onvoldoende.

Probeer je kat regelmatig te wegen als dat zonder stress lukt en laat bij controles ook de vet- en spierconditie beoordelen. Onbedoeld afvallen verdient aandacht. Als kattenoppasser kun je veranderingen ten opzichte van eerdere bezoeken signaleren: oogt een vertrouwde kat smaller, beweegt hij anders of kost opstaan hem meer moeite? Beschrijf wat je ziet en bespreek het met de eigenaar.

Juist doordat een oppasser een kat soms een tijdje niet heeft gezien, kan een verandering opvallen die thuis heel geleidelijk is ontstaan.

Maak het dagelijks leven een beetje gemakkelijker

Loop eens door je huis met je kat in gedachten. Kan hij gemakkelijk bij zijn voer, water en kattenbak? Lukt de route naar zijn favoriete slaapplek nog? Een stabiel opstapje kan de bank weer bereikbaar maken. Een antislipmat geeft houvast op een gladde vloer. Een ruime kattenbak met een lage instap maakt in- en uitstappen gemakkelijker. Zorg op alle verdiepingen waar je kat verblijft voor bereikbare voorzieningen.

Bied warme, comfortabele rustplekken waar hij zelf in en uit kan. Houd vertrouwde routes zoveel mogelijk intact en voer veranderingen geleidelijk door. Zo help je hem om zelf te blijven kiezen waar hij wil liggen en wat hij wil doen.

Bij pijn kan daarnaast een passend behandelplan nodig zijn. Een toegankelijke omgeving en medische zorg vullen elkaar aan.

Eten vraagt soms om een andere blik

Moet een oudere kat automatisch seniorvoer krijgen? Emma Bermingham en collega’s, onder wie Nathalie Dowgray van de Feline Healthy Ageing Clinic aan de Universiteit van Liverpool, benadrukken in een overzichtsartikel uit september 2026 dat afzonderlijke, algemeen vastgestelde voedingsnormen voor senior katten ontbreken. Ook over de optimale hoeveelheid eiwit voor gezonde oudere katten bestaan nog belangrijke vragen.

Kijk daarom samen met de dierenarts naar wat bij jouw kat past: zijn gewicht, spierconditie, eetlust en eventuele aandoeningen. Minder calorieën of minder eiwit is niet automatisch beter omdat een kat ouder wordt.

Sara Hoummady van UniLaSalle in Frankrijk en een internationaal team van collega’s bekijken in een tweede overzichtsartikel uit september 2026 hoe zintuigen, bewegen en omgeving het eten beïnvloeden. Kan je kat zijn voer gemakkelijk bereiken en ruiken? Kan hij rustig eten, zonder dat een andere kat hem stoort?

Soms verdient de voerplek evenveel aandacht als de inhoud van de bak. Noteer bij verminderde eetlust wat je kat werkelijk eet en overleg tijdig met de dierenarts.

Voor kattenoppassers geldt: volg de afgesproken voeding en het behandelplan. Noteer veranderingen in eetlust en bespreek die met de eigenaar. Ga zeker niet op eigen initiatief voer, supplementen of medicatie aanpassen.

Ook een oudere kat wil iets te beleven hebben

Een kat die minder uitbundig speelt, kan nog steeds genieten van een rustig spelmoment of iets interessants om te onderzoeken. Sara Hoummady en haar Franse onderzoeksteam vroegen 441 eigenaren naar het dagelijks leven van hun oudere kat. In hun studie, verschenen in het Journal of Veterinary Behavior in 2026, hadden oudere katten minder toegang tot, of maakten zij minder gebruik van, bepaalde vormen van verrijking. Omdat het een vragenlijstonderzoek was, weten we daarmee nog niet waardoor dat kwam. Het nodigt wel uit om te kijken of het aanbod nog bij de kat past.

Laat een hengelspeeltje rustig over de grond bewegen. Probeer een eenvoudige voerpuzzel als de kat die prettig vindt en gemakkelijk kan gebruiken. Een paar minuten samen bezig zijn kan al fijn zijn. Volg zijn belangstelling en stop bij vermoeidheid of ongemak.

Hetzelfde geldt voor aandacht. De ene senior komt graag tegen je aan liggen, de andere geniet van gezelschap op enige afstand. Gun hem die keuze.

Aandacht voor vacht en nagels

Een oudere kat kan niet altijd meer overal bij tijdens het wassen. Korte, zachte verzorgingsmomenten kunnen helpen. Houd ook de nagels in de gaten: die kunnen langer of dikker worden en problemen geven. Ingegroeide nagels komen vaak voor bij senior katjes.

Een vacht die ineens minder verzorgd is, kan ook wijzen op pijn of ziekte. Dat verdient aandacht voor de oorzaak. Ontstaan er klitten of wordt aanraken vervelend? Overleg met de dierenarts en schakel zo nodig hulp van een trimmer in bij de vachtverzorging.

Als kattenoppasser bespreek je vooraf welke verzorging de kat gewend is en verdraagt. Zo blijft helpen ook werkelijk prettig voor hem.

Een goede overdracht geeft rust

Bij een senior oppaskatje wil je als kattenoppas weten wat voor déze kat normaal is. Hoe eet hij? Hoe beweegt hij? Waar slaapt hij graag? Welke medicatie krijgt hij en welke veranderingen zijn al bekend? Vraag de eigenaar om dat concreet te beschrijven. Leg ook je eigen observaties concreet vast. ‘Hij doet wat vreemd’ helpt minder dan: ‘Hij heeft sinds vanochtend ongeveer de helft van zijn normale portie gegeten en aarzelt bij het opstaan.’

Stem de bezoekfrequentie en benodigde zorg af op de kat en het behandelplan. Bespreek wat je kunt bieden en wie kan bijspringen als de zorg intensiever wordt. Laat bij een kwetsbare of zieke kat vooraf met de dierenarts beoordelen welke zorg en welk toezicht tijdens de afwezigheid passend zijn.

Bespreek ook wat je hoopt dat niet nodig zal zijn

Bij een oudere kat, zeker als hij al een of meer aandoeningen heeft, hoort voor een kattenoppas ook een gevoelig onderwerp bij de voorbereiding: wat doen we als hij tijdens de oppasperiode ernstig achteruitgaat of overlijdt?

Dat kan een moeilijk gesprek zijn. Toch geeft het houvast om op een rustig moment te bespreken wat de eigenaren belangrijk vinden. Als er al een kwetsbare gezondheid of beperkte levensverwachting is, betrek dan ook de behandelend dierenarts bij het zorgplan. Dierenarts Diane Eigner en collega’s benadrukken in de palliatieve-zorgrichtlijn van de AAFP en IAAHPC uit 2023 het belang van duidelijke communicatie en afspraken die passen bij de kat én de mensen die voor hem zorgen.

Leg samen vast:

• Wie bereikbaar is en wie kan meedenken of beslissen als de eigenaar zelf niet bereikbaar is, inclusief een lokaal noodcontact.
• Welke dierenarts je belt bij achteruitgang, ook buiten openingstijden, en welke afspraken er zijn over behandeling, kosten en handelen bij spoed.
• Wat de wensen zijn rond het levenseinde, bijvoorbeeld als de dierenarts euthanasie adviseert. Bespreek vooraf met de eigenaar en dierenarts welke toestemming en afspraken nodig zijn als de eigenaar afwezig is.
• Wat er moet gebeuren na overlijden: wie je informeert, of de eigenaar nog afscheid wil nemen en wie vervoer en tijdelijke bewaring regelt.

Een wens om na overlijden nog afscheid te nemen vraagt om praktische voorbereiding. Het LICG beschrijft dat de dierenarts vaak in overleg tijdelijke gekoelde bewaring kan regelen. Spreek dat vooraf af, zodat er op een verdrietig moment zo min mogelijk hoeft te worden uitgezocht.

Gaat de kat acuut achteruit, schakel dan direct veterinaire hulp in en probeer tegelijk de eigenaar of het afgesproken noodcontact te bereiken. Bij twijfel of een kat is overleden, neem je onmiddellijk contact op met een dierenarts. Wachten op terugkomst van de eigenaar mag geen reden zijn om noodzakelijke hulp uit te stellen.

Afscheid nemen kan je ook als oppasser raken

Wie vaker voor hetzelfde katje zorgt, bouwt een band op. Je leert zijn gewoonten kennen en gaat om hem geven. Ik weet hoe fijn dat is, en hoe verdrietig het kan zijn als je vervolgens afscheid moet nemen. Ook als een kat niet van jou is, kan zijn overlijden je raken. Geef jezelf daar ruimte voor. Een gesprek met een collega of iemand die begrijpt wat dit werk voor je betekent, kan steun bieden.

Dat verdriet hoort voor mij bij de betrokkenheid waarmee ik voor deze katjes zorg. Het maakt de tijd die je met hen hebt niet minder waardevol.

Een fijne oude dag zit ook in kleine dingen

Regelmatige controles helpen om veranderingen tijdig te bespreken. Voor senior katten wordt doorgaans een controle ongeveer iedere zes maanden geadviseerd; afhankelijk van leeftijd en gezondheid kan vaker nodig zijn. Bespreek ook bloeddruk, gebit, spierconditie en passend bloed- en urineonderzoek. Wacht bij klachten niet op de volgende afspraak.

Blijf daarnaast kijken naar wat de kat plezier geeft. Het zonnige plekje bij het raam. Rustig samen spelen. Een vertrouwde hand, als hij daar behoefte aan heeft. Niet iedere kat wordt, zoals mijn Tux, bijna twintig. Wel kunnen we steeds opnieuw kijken wat een kat nodig heeft om zich prettig te voelen, op de leeftijd die hij heeft.

Welke kleine verandering zou het leven van jouw kat, of jouw senior oppaskatje, vandaag een beetje fijner maken?

Bronnen

1. De Dierenkliniek (2026). Maand van de Oudere Kat. https://de-dierenkliniek.nl/nieuws/maand-van-de-oudere-kat-2026/
2. International Cat Care / International Society of Feline Medicine (ISFM). Cat Friendly Clinic: A Guide to Feline Wellness Programmes. https://icatcare.org/resources/cat-friendly-clinic/cat-friendly-clinic-wellness-programmes.pdf
3. Landelijk InformatieCentrum Gezelschapsdieren (LICG). Verzorging van uw oudere kat. https://www.licg.nl/katten/verzorging-van-uw-oudere-kat/
4. Colleran, E.J., et al. (2025). A non-randomized pilot study to test the feasibility of developing a frailty scale for pet cats. Frontiers in Veterinary Science. https://doi.org/10.3389/fvets.2025.1549566
5. AAHA/AAFP (2021). Behavior and Environmental Needs: Senior Cats. Onderdeel van de Feline Life Stage Guidelines. https://www.aaha.org/resources/2021-aaha-aafp-feline-life-stage-guidelines/behavior-and-environmental-needs-senior-cats/
6. Gruen, M.E., et al. (2022). 2022 AAHA Pain Management Guidelines for Dogs and Cats. Journal of the American Animal Hospital Association, 58(2), 55–76. https://www.vetmed.ucdavis.edu/sites/g/files/dgvnsk491/files/media/documents/aaha-pain-management-guidelines-for-dog-and-cats-202206.pdf
7. AAHA (2023). Managing Cognitive Dysfunction and Behavioral Anxiety. Onderdeel van de Senior Care Guidelines for Dogs and Cats. https://www.aaha.org/resources/2023-aaha-senior-care-guidelines-for-dogs-and-cats/managing-cognitive-dysfunction-and-behavioral-anxiety/
8. Pye, C.R., et al. (2025). Longitudinal changes in bodyweight, body condition, and muscle condition in ageing pet cats: findings from the Cat Prospective Ageing and Welfare Study. Frontiers in Veterinary Science. https://doi.org/10.3389/fvets.2025.1654002
9. International Cat Care. Home Modifications — Changes to the home environment for cats with muscle/joint pain. https://icatcare.org/resources/cat-carer-guide-changes-to-the-home-environment.pdf
10. Bermingham, E., et al. (2026). What Goes in the Bowl? Evidence-Based Nutrition for Ageing Domestic Cats. Journal of Feline Medicine and Surgery. Online gepubliceerd 11 september 2026. https://doi.org/10.1177/1098612X261491120
11. Hoummady, S., et al. (2026). Beyond the bowl: behavioural, sensory and environmental strategies to support healthy ageing in cats. Journal of Feline Medicine and Surgery. Online gepubliceerd 14 september 2026. https://doi.org/10.1177/1098612X261487063
12. Hoummady, S., et al. (2026). A day in the life of an aged cat – Environment of old domestic cats and welfare implications. Journal of Veterinary Behavior, 83, 20–25. https://doi.org/10.1016/j.jveb.2025.11.008
13. Cats Protection. Elderly Cats: Care Guide for Older Cats. https://www.cats.org.uk/help-and-advice/caring-for-your-cat/elderly-cats
14. Eigner, D.R., et al. (2023). 2023 AAFP/IAAHPC Feline Hospice and Palliative Care Guidelines. Journal of Feline Medicine and Surgery, 25(9). https://doi.org/10.1177/1098612X231201683
15. Landelijk InformatieCentrum Gezelschapsdieren (LICG). Euthanasie en Overlijden en rouw. https://www.licg.nl/euthanasie/ en https://www.licg.nl/overlijden-en-rouw/
16. Feline Veterinary Medical Association. Senior Care. Eigenareninformatie bij de seniorzorg-richtlijnen. https://catfriendly.com/wp-content/uploads/2025/02/FelineVMA_Sr.-Care-Guideline_Web.pdf